Zajrzyj do nas TUTAJ

JEDYNKOWY
Zajrzyj tutaj
Zobaczysz... polubisz!

iDziennik

65. lecie JEDYNKI

Witaj w naszej szkole Nasz Patron Stanisław Staszic
Stanisław Staszic PDF Drukuj Email
sobota, 14 listopada 2009 19:45
 


STANISŁAW STASZIC
1755 - 1826

polski działacz oświeceniowy, pisarz i publicysta,
filozof i tłumacz, geograf i geolog; ksiądz katolicki
 
Urodził się w Pile
I tam równiez żył.
Tu tworzył swe dzieła,
Twórcą reform był.
Jest naszym patronem już od lat wielu.
-Czy to stanisław Staszic?
- Tak, przyjacielu.
 
Taki wiersz ułożyła w 1986 roku Joanna Karasińska, wtedy uczennica klasy VI. Jej określenie "jest naszym patronem już od lat wielu" jest zgodne ze stanem naszej wiedzy - nie ma dokładnej daty nadania szkole imienia. Najstarsze kroniki zawierają zapis "Powszechna Szkoła Publiczna im. Stanisława Staszica". Nie było więc hucznego nadania jej imienia.
 
cytat1



 
STASZIC2Stanisław Staszic urodził się w rodzinie mieszczańskiej. Andrzej Staszic, dziad Stanisława, był zgodnymi głosami mieszczan przez lat ponad trzydzieści wybierany na stanowisko burmistrza Piły. Godność tę całe dziesięciolecie przed pierwszym rozbiorem piastował również ojciec Stanisława Wawrzyniec. Wzrastał zatem Staszic w kręgu rodziny chlubiącej się długoletnią tradycją służby publicznej, w atmosferze patriotyzmu i żywego zainteresowania sprawami Rzeczypospolitej. Z domu rodzinnego wyniósł również poczucie własnej godności, cywilnej odwagi i panującej niesprawiedliwości społecznej. W swej krótkiej, skreślonej na ośmiu kartkach autobiografii zanotował później: "Przy wstępie moim na świat uderzyło mnie to nadzwyczajnie, że znalazłem w owe czasy przed sobą zapory nieprzystępne w każdym stanie, w duchownym, w wojskowym, i w cywilnym, że zrodzony z tak zacnych i tak cnotliwych rodziców, z ojca tak się w ostatnich czasach poświęcającego za swoją ojczyznę, przecież wszędzie wstydzić się musiałem swego urodzenia; wszędzie je znalazłem okryte wzgardą, odrzucone od czci, od urzędów, od ziemi".  
 
cytat2 


STASZIC3Pierwsze nauki pobierał w domu pod kierunkiem rodziców i starszych braci. Następnie uczył się w szkole średniej w Wałczu o kilku latach przeniósł się do Poznania, gdzie początkowo uczęszczał do kolegium Lubrańskiego, a później do szkoły wojewódzkiej. Poziom nauczania w tej ostatniej był wówczas wysoki. Staszic uczył się pilnie, gorliwie uczestniczył zwłaszcza w zajęciach prowadzonych przez Józefa Rogalińskiego, jednego z najwybitniejszych wówczas uczonych polskich a od 1774 roku także rektora szkoły. Najwięcej uwagi poświęcał wzbogacaniu posiadanej wiedzy z zakresu nauk przyrodniczych, matematyki i języka francuskiego. Po ukończeniu szkół w Poznaniu, uzyskał święcenia i w 1778 został duchownym. Dalsze wykształcenie uzyskał w latach 1779-1781 we Francji i Niemczech. Jeszcze dwukrotnie w latach 1790-1791 oraz 1794-1797 wyjeżdżał za granicę. Wg kroniki parafii pw. św. Katarzyny w Czernięcinie w latach 1788-1791 był proboszczem w Turobinie.

cytatpoprawka

 STASZIC4
Był wychowawcą synów eks-kanclerza Andrzeja Zamoyskiego. Była to jedna z najbardziej znanych postaci w Rzeczypospolitej drugiej połowy osiemnastego wieku. Wkrótce poznał dobrze dwór Zamoyskich i stał się osobą , której zdanie zaczęło się liczyć. Wkrótce po przybyciu do Zamościa podjął starania kontynuowania kariery naukowej . Bez większego trudu uzyskał doktorat obojga praw Akademii Zamojskiej. Częste rozmowy Staszica z Andrzejem Zamojskim wpłynęły na rozwój jego zainteresowań polityczno - społecznych . Zaowocowało to jego pierwszym dziełem politycznym "Uwagi nad życiem Jana Zamoyskiego". Przedstawił tam swój program reform Rzeczypospolitej przed obradami sejmu . Staszic napiętnował szkodliwą dla kraju działalność części magnaterii , a jednocześnie wskazywał na postępową szlachtę jako siłę, na której można oprzeć dzieło przebudowy Rzeczypospolitej, wskazywał na błędy dotychczasowego prawodawstwa , w szczególności na szkodliwość "liberum veto". Zwracał uwagę na ciężkie położenie chłopów, domagał się poszerzenia uprawnień politycznych mieszczaństwa. Na sejm czteroletni przybył wraz z familią Zamoyskich . Przysłuchiwał się obradom, konfrontował swój program reform wraz z przyjętymi uchwałami. 
cytat4

STASZIC9
W tym czasie widząc pozytywne uchwały parlamentu dostrzegał także zagrożenia dla Polski - wyrazem tego jest dzieło "Przestrogi dla Polski" (1790) . Jego program reform uległ tutaj modyfikacji . Staszic występuje jako zwolennik silnej władzy króla oraz zreformowania sejmu . Podkreślał konieczność rozbudowy armii, domagał się zmiany polityki gospodarczej i społecznej . Kładł nacisk na zrównanie w prawach szlachty i mieszczaństwa jednakże za najważniejsze uważał poprawę dramatycznej sytuacji chłopów. Był przeciwny sojuszowi z Prusami . Niestety nie był świadkiem uchwalenia Konstytucji 3 Maja, ponieważ wyjechał do Włoch w związku z pogorszeniem stanu zdrowia Zamoyskiego.
Upadek Rzeczypospolitej skłonił Staszica do poświęcenia się badaniom naukowym, które zapewniły mu w przyszłości miano twórcy postaw polskiej geologii . Wyniki swoich licznych podróży i wieloletnich badań zawarł w dziele "O ziemorództwie Karpatów i innych gór i równin Polski " – w tym dziele na ponad 400 stronach opisał powstawanie gór i ziem . Wydał także atlas (cztery mapy geologiczne, sześć tabel ze spisami kopalń ,kuźnic i bań solnych złóż siarki, węgla, ropy, opracowany profil geologiczny od Tatr do Bałtyku, mapa geologiczna ogromnego obszaru Europy Środkowej). Podczas swych badań nie ograniczał się tylko do geologii, ale również zbierał informacje o stosunkach gospodarczych, społecznych, wiadomości z dziedziny etnografii, pochłaniały go też zagadnienia techniczne. Podczas tych lat wykonał niezliczone wyprawy badając wody, oglądając wszystkie gałęzie przemysłu jaki istniał w Karpatach.
Był już w Warszawie osobą powszechnie znaną, gdy 14 lutego 1807 został członkiem Izby Edukacyjnej. Jej zadaniem było zorganizowanie systemu szkolnictwa oraz nadzór nad szkołami. Zajmował się planami, projektami, reformowaniem, organizacją, programami, funduszami, kształceniem nauczycieli dla wszystkich typów i poziomów szkolnictwa. Starał się stworzyć nowoczesny, właściwie finansowany i funkcjonalny ustrój szkolny, który byłby dostępny i mógł zaspokoić potrzeby wszystkich warstw ludności. Szczególnie zasłużył się w organizowaniu wyższych uczelni warszawskich i był twórcą szkolnictwa zawodowego. Zaangażował się w tworzenie Szkoły Prawa Księstwa Warszawskiego (1808) i Szkoły Lekarskiej (1809), które stały się następnie wydziałami otwartego w 1816 r. Uniwersytetu Warszawskiego. Przez dwa lata (do 1818 r.) pełnił rolę nieformalnego rektora jako przewodniczący Rady Ogólnej organizującego się Uniwersytetu. Pracował nad utworzeniem w Warszawie politechniki: przygotowywał starannie kadrę dydaktyczną wysyłając młodzież naukowa na studia zagraniczne i rok po roku otwierając kolejne kursy Szkoły Przygotowawczej do Instytutu Politechnicznego.
 
  
   
cytat5 
 STASZIC5
Staszic był jednym z czołowych reformatorów i uczonych polskiego Oświecenia. Filozof, głoszący monistyczną koncepcję rozwoju świata. Działał na rzecz poprawy położenia chłopów, w 1812, w folwarku Jarosławiec (koło Uchań) założył Towarzystwo Rolnicze Hrubieszowskie stając się tym samym prekursorem w dziedzinie spółdzielczości w Polsce Pod względem ideowym skłaniał się ku fizjokratyzmowi oraz panslawizmowi (szczególnie po 1815 roku). Był zwolennikiem gruntownych reform systemowych w I Rzeczypospolitej, w okresie Sejmu Wielkiego wspierał piórem zmiany przeprowadzane przez parlament. Od 1808 pełnił funkcję prezesa Towarzystwa Przyjaciół Nauk, po 1818 założył Towarzystwo Rolnicze w Hrubieszowie. 1807-1812 członek Izby Edukacyjnej, od 1815 Komisji Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego, członek Rady Stanu Królestwa Polskiego. Współorganizator szkoły uniwersyteckiej w Warszawie (1816) oraz Szkoły Akademiczno-Górniczej w Kielcach.
Odegrał ważną rolę w rozwoju przemysłu, działając także jako geolog i badacz natury. Naśladował w ten sposób poniekąd dokonania swego rówieśnika: hrabiego Fryderyka Redena na Górnym Śląsku. W latach 1816-1824 pełnił funkcję dyrektora generalnego Wydziału Przemysłu i Kunsztów Królestwa Kongresowego. Przygotował wówczas plan rozbudowy Staropolskiego Okręgu Przemysłowego. Wznowił eksploatację węgla kamiennego ze złoża Reden na terenie obecnej Dąbrowy Górniczej. Z inicjatywy Staszica powstało wiele obiektów przemysłowych, m.in. pierwsze w Królestwie Polskim huty cynku (4 huty o wspólnej nazwie "Konstanty" – 1816-1822) oraz ośrodki hutnictwa żelaza.
Był mecenasem i promotorem wynalazcy Abrahama Sterna.


cytat6
 
 STASZIC7Przy charakterystyce osiągnięć Staszica nie sposób pominąć jego twórczości literackiej, mimo że nie osiągnął w niej takich sukcesów jak w innych dziedzinach. Na polu literackim próbował sił już w okresie swej młodości, kiedy przetłumaczył poematy: Racina "O religii" oraz Woltera "O zapadnieniu Lizbony". Największym przedsięwzięciem literackim Staszica, pisanym przez prawie trzydzieści lat życia był poemat "Ród ludzki". Przedstawił on w nim swoją koncepcję dróg rozwoju społeczeństw ludzkich oraz mechanizmów rządzących historią. Dla utworu tego wybrał formę wierszowaną, ponieważ uważał że poezja łatwiej trafia do ludzi i tym samym wyrażone rymowanie słowem treści zostają szybciej przyswajane.
Wśród mieszkańców Królestwa Kongresowego uchodził Staszic nie tylko za wzór pracowitości i zapału w realizacji podejmowanych zadań, ale również wielkiego filantropa, hojnego dla innych, sobie zaś skąpiącego na każdym kroku. Styl życia jaki prowadził obrósł z czasem w legendę, znaną także poza granicami kraju. Dowodem tego jest poświęcone mu opowiadanie Karola Dickensa. Opowiadano o Staszicu, że chodzi w "wytartym fraku" oraz że zadowala się bardzo skromnym wyżywieniem i starym "wysłużonym" powozem.
Jedyną rozrywką Staszica był teatr, w którym prawie codziennie składał wizyty.
Upływające lata wydawały się nie wywierać wpływu na aktywność publiczną Staszica. Po ukończeniu siedemdziesiątego roku życia był w dalszym ciągu żywotny i ruchliwy, a zarazem bardzo pracowity i wierny ideałom człowieka Oświecenia, interesującym się wszystkim co działo się dookoła. Stąd też jego nagła choroba w początkach 1826 roku była poniekąd dla opinii publicznej zaskoczeniem.
 
cytat7

STASZIC6 Został pochowany na terenie należącego do Wyższego Metropolitalnego Seminarium Duchownego kościoła pw. Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny w parafii bł. Edwarda Detkensa (dawny kościół Kamedułów), znajdującego się na warszawskich Bielanach przy ul. Dewajtis 3. W pogrzebie duchownego uczestniczyło 14 tysięcy Warszawiaków. Zgodnie z ostatnia wolą zmarłego część jego majątku – 800 tys. zł została podzielona po 200 tys. zł między fundusze założycielskie domu zarobkowego dla ubogich i Szpitala Dzieciątka Jezus, a reszta na pomnik Mikołaja Kopernika, Instytut Głuchoniemych i Szpital Marcinkanek. Przez niemal cztery lata po śmierci Staszica jego grób był miejscem spotkań warszawskiej młodzieży i członków ruchów patriotycznych.  
cytat8
 

ZASŁUGI DLA POLSKI

 
STASZIC8 Zasługi jakie Staszic położył dla rozwoju Towarzystwa Przyjaciół Nauk zostały rychło docenione. Już bowiem w sierpniu 1808 roku w wyniku jednomyślnego głosowania otrzymał on nominację na jego prezesa. Było to nie lada wyróżnienie dla człowieka wywodzącego się ze stanu, któremu równe prawa ze szlachtą przyniosła dopiero Konstytucja Księstwa Warszawskiego, jako że postanowienia Konstytucji 3 maja nie weszły w życie. Godność prezesa powszechnie poważanej instytucji nie zaspokajała wszelako ambicji Staszica. Niebywałą energią rozwinął więc działalność publiczną, obejmując kilka ważnych stanowisk w administracji Księstwa Warszawskiego. I tak w 1807 roku został członkiem Izby Edukacji i Dyrekcji Skarbowej. W tymże roku otrzymał nadto nominację na referenta stanu przy Radzie Stanu Księstwa, powołanej dla kodyfikacji spraw sądowych i administracyjnych. Pracując na tych stanowiskach zajmował się najróżniejszymi sprawami, jak: kwestią rewindykacji sum bajońskich, redagowaniem nowych ustaw, emisją biletów skarbowych itp. W dobie Księstwa Warszawskiego Staszic rozwinął zatem bardzo szeroką działalność społeczną. Pracował gorliwie na wszystkich piastowanych stanowiskach. Niemały wpływ na to miał fakt, że nadana Księstwu konstytucja zrównała wszystkich obywateli wobec prawa i zrealizowała najważniejsze wysunięte przezeń postulaty reform. Staszic szybko zdobył więc powszechne uznanie, które m.in. znalazło wyraz w nominacji na radcę stanu (w 1810 r.).
     Staszic wszystkie swoje obowiązki wykonywał bardzo sumiennie. Ze szczególnym zaangażowaniem uczestniczył jednak w pracach koncepcyjnych nad ukształtowaniem systemu szkolnego w Księstwie. Program rozwoju szkolnictwa jaki wówczas realizowano był bowiem zgodny z jego wyłożonymi już przed laty poglądami. W izbie Edukacyjnej Księstwa Warszawskiego prowadził wiele spraw, często drobiazgowych. Zajmował się m.in.: wyszukiwaniem dodatkowych funduszy na oświatę, sporządzaniem budżetów, etatów i regulaminów szkolnych, opracowaniem projektów urządzenia edukacji krajowej, a także remontami budynków szkolnych, rozpatrywaniem skarg przeciw nauczycielom, wizytacjami szkół i przyznawaniem stypendiów. Istotne znaczenie miała przy tym nie tyle ilość spraw, ale kierunek jaki im nadawał. Rozbudowany zaś system szkolny usiłował dostosować do potrzeb rozwijającego się powoli społeczeństwa burżuazyjnego.
     Mimo przynależności do stanu duchownego popierał więc starania o uniezależnienie szkolnictwa od wpływów kleru. Kładł nadto duży nacisk na ujednolicenie programu nauczania oraz na wykształcenie praktyczne w szkołach. Pozycja i uznanie społeczne, jakie zdobył w trakcie dotychczasowej służby publicznej spowodowały, że przy organizacji utworzonego na kongresie rządu Królestwa Kongresowego nie mógł zostać pominięty. Toteż we władzach administracyjnych Królestwa powierzono mu liczne stanowiska i godności. W 1815 roku został radcą i członkiem Komisji Rządowej Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego, a w następnym roku powierzono mu kierownictwo Dyrekcji Przemysłu i Kunsztów oraz powołano na członka Komisji Rządowej Spraw Wewnętrznych i Policji.
     Otrzymane stanowiska umożliwiły Staszicowi kontynuowanie prac zapoczątkowanych w Księstwie Warszawskim. W ramach Komisji Rządowej Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego kierowanej przez Stanisława Potockiego wcielał więc w życie wypracowaną w dobie Księstwa koncepcję rozwoju szkolnictwa. Uczestniczył w rozwiniętej na szeroką skalę przez Komisję akcji zakładania szkółek wiejskich i ujednolicania obowiązującego w nich programu nauczania. Wiele uwagi poświęcał zwłaszcza rozwojowi górnictwa i hutnictwa. Już w czasach Księstwa Warszawskiego podejmował starania na rzecz rozbudowy kopalń i hut. Teraz znacznie je spotęgował szerokim zakresie popierał badania geologiczne nad odkryciem nowych źródeł surowców i zabiegał jednocześnie o objęcie nimi również dóbr prywatnych. Troszczył się przy tym nie tylko o poszukiwanie bogactw naturalnych, ale również o ich należyte wykorzystanie. Pod jego kierownictwem zakładano nowe oraz rozbudowywano już istniejące huty i kopalnie. Prowadzono także pracę nad zreorganizowaniem władz górniczych. Zapoczątkowano je w dobie Księstwa Warszawskiego, kiedy to utworzono Główną Dyrekcję Górniczą. Siedzibę jej umieszczono w Kielcach. Tamże w celu zaspokojenia rosnącego zapotrzebowania na wysoko wykwalifikowaną kadrę techniczną w górnictwie i hutnictwie, z inicjatywy Staszica założono Szkołę Akademiczno - Górniczą.
     Równocześnie rozbudowano system szkół górniczo - hutniczych niższych stopni. Z inspiracji Staszica sporządzono także pełen wykaz rządowych dóbr górniczych, obejmujący ponad dwieście wsi i miasteczek z uwzględnieniem ich wartości, siły roboczej i wodnej, stanu dróg itp. W tak trudnym i niebezpiecznym zawodzie jak górnictwo Staszic dostrzegał zarazem potrzebę rozwijania więzi zawodowych oraz zabezpieczenia socjalnego górników i ich rodzin. Dzięki jego staraniom powołano więc w 1817 roku Korpus Górniczy. Była to demokratyczna organizacja, obejmowała bowiem wszystkich pracowników hutnictwa i górnictwa od ministra do ucznia, bez względu na ich pochodzenie społeczne. Aktywny udział w działalności władz Królestwa nie stanowił dla Staszica przeszkody jeśli idzie o kierowanie Towarzystwem Przyjaciół Nauk. Kierując tą instytucją usiłował przekształcić ją w placówkę realizującą program badań zgodny z aktualnymi potrzebującymi kraju. Patronował wszystkim badaniom i odkryciom korzystnym dla rozwoju gospodarczego ojczyzny. Nie żałował też grosza na potrzeby Towarzystwa. Sfinansował budowę gmachu przeznaczonego na jego siedzibę, a także wspierał materialnie inne inicjatywy. Prowadził jednocześnie nader skromny tryb życia, tak że zgromadził w krótkim czasie niemały majątek. Już w 1801 roku nabył dobra hrubieszowskie o powierzchni 12 tysięcy mórg.
    W 1816 roku mógł więc zrealizować przynajmniej w swoich dobrach wysunięty już przed laty projekt polepszenia doli włościan. W tym celu powołał do życia Towarzystwo Rolnicze Hrubieszowskie. Byli chłopi pańszczyźniani uiszczali opłaty niższe niż użytkownicy gruntów pofolwarcznych. W najgorszym położeniu znajdowali się bezrobotni, którzy mogli otrzymać ziemię tylko w przypadku wykluczenia z Towarzystwa któregoś z posiadaczy. Wszyscy członkowie wspólnoty byli nadto zobowiązani do niesienia pomocy dotkniętym przez klęski żywiołowe współtowarzyszom, w wysokości stosownej do powierzchni użytkowej gospodarstwa. Zgodnie z życzeniem Staszica Towarzystwo opiekowało się sierotami, kalekami i niedołężnymi starcami. Stworzył on również system bodźców, mających przyczynić się do wzrostu pracowitości, oszczędności i gospodarności wśród członków.
    Wszystkie świadczenia o charakterze socjalnym, jak opiekę lekarską czy funkcjonowanie szkół, finansowano z uiszczanych przez nich składek w wysokości proporcjonalnej do osiąganych dochodów. Towarzystwo Rolnicze Hrubieszowskie nie było wszelako jedynym rezultatem działalności dobroczynnej Staszica. Wspomagał on hojnie również instytucje oraz ubogich, ale uzdolnionych uczniów, rzemieślników, artystów i aktorów. Dbał przy tym, aby udzielona pomoc nie służyła marnotrawstwu, lecz pobudzała korzystające z niej osoby do pracowitości i oszczędności.
PRACE
 
 
STASZIC12Uwagi nad życiem Jana Zamoyskiego (1787)STASZIC10
Przestrogi dla Polski (1790)
O ziemorództwie gór dawnej Sarmacji, potem Polski (1805)
O ziemorództwie Karpatów i innych gór i równin Polski (1815)
Myśli o równowadze politycznej Europy (1815)
O przyczynach szkodliwości Żydów (1818)
Ród Ludzki (pierwsza redakcja ukończona 1792-1796
O statystyce Polski

TŁUMACZENIA

Iliada (1815)
Epoki Natury Buffona (1786)
O Religii Ludwika Racine'a (1770)

 
 

Już czas?

Licznik odwiedzin

Odsłon : 2410854

Teraz na stronie

Naszą witrynę przegląda teraz 120 gości 
Dzisiaj jest kolejny wspaniały dzień: 18 Październik 2017    |    Imieniny obchodzą: Juliana, ukasza, Bogumia